Šestodnevni rat u kome je 

Aleksandar Lebl, dugogodišnji novinar Večernjih novosti i Borbe, opisao je u iscrnom radu "Prekid diplomatskih odnosa SFRJ–Izrael 1967. godine" susret Pavićevića i Dagana koji je održan u Državnom sekretarijatu u 22.30 sati i trajao pet minuta. Dagan je Pavićeviću rekao da će sa sadržajem note upoznati svoju vladu i obavestiti ga o njenom odgovoru.

Dva dana kasnije, 13. juna, kad je postalo jasno da Izrael neće povući svoju vojsku sa arapskih teritorija, došlo je do novog sastanka Pavićevića i Dagana u Državnom sekretarijatu SFRJ. Pavićević je "tačno u 15.10 sati" uručio izraelskom predstavniku notu o prekidu diplomatskih odnosa.

- Vlada SFRJ navodi da je Vlada Izraela ignorisala upozorenje Vlade SFRJ izrečeno u njenoj noti izraelskoj ambasadi u Beogradu od 11. juna i da je nastavila da preduzima aktivnosti koje jasno potvrđuju da vlada Izraela nastavlja da izvrši agresiju na arapske zemlje. Kao rezultat toga, Vlada SFRJ odlučila je da prekine diplomatske odnose između SFRJ i Izraela, ponovo ističući da odgovornost za sve posledice koje proizilaze isključivo snosi vlada Izraela - navodi se u noti.

Bilo je to vreme drugačijih suvereniteta u odnosu na današnje. Jugoslavija je već 1967. godine uživala status lidera Pokreta nesvrstanih, koji je okupljao većinu članica UN, a zahvaljujući tome je izgradila snažnu spoljnopolitičku poziciju koja joj je omogućila tako radikalan diplomatski potez prema Izraelu.

Jugoslovenski predsednik Josip Broz Tito čak je direktno pozvao rukovodstvo SSSR-a i drugih zemalja sovjetskog tabora da učine isto. To se i dogodilo. Diplomatske odnose sa Tel Avivom prekinuli svi članovi bloka osim Rumunije.

Da bi jugoslovenski potez bio jasniji potrebno je ukratko se osvrnuti na istoriju jugoslovensko-izraelskih odnosa od uspostavljanja Države Izrael 1948. godine do Šestodnevnog rata 1967. godine. Ovakva analiza pokazuje da se Jugoslavija nije protivila uspostavljanju Izraela i da su prvih nekoliko godina odnosi Beograda i Tel Aviva bili dobri. Kad je u aprilu 1947. formirana Specijalna komisija Ujedinjenih nacija za Palestinu (UNSCOP) Jugoslavija je bila među 11 članova komisije.

Sedam članica je bilo za podelu Palestine na jevrejsku i arapsku državu, tri zemlje su bile za jevrejsko-arapsku federaciju (Jugoslavija, Indija i Iran) dok je jedna članica bila uzdržana. Konačno, na Generalnoj skupštini UN 29. novembra 1947. godine, većina članica glasala je za podelu Palestine koju su podržale SAD i SSSR, pa je 14. maja 1948. David Ben-Gurion objavio Deklaraciju nezavisnosti u Tel Avivu, čime je odmah počeo prvi izraelsko-arapski rat jer arapske zemlje nisu pristale na zauzimanje nijednog dela palestinske teritorije. Arapske vojske su izgubile taj rat i tako je nastala država Izrael.

Jugoslavija je priznala Izrael već 19. maja 1948. godine. Ubrzo su uspostavljeni diplomatski odnosi i potpisan prvi trgovinski sporazum sa kojim su počeli da se razvijaju privredni, a potom i kulturni i drugi odnosi.

- U Jugoslaviji je vladalo pozitivno raspoloženje prema Izraelu kao državi, njegovoj politici i nastojanju da prihvati Jevreje koji su želeli da tamo žive. Posebna pažnja posvećena je kibucima kao socijalističkom obliku organizovanja u poljoprivredi. Studijske grupe su došle u Izrael iz Jugoslavije i vratile se sa povoljnim utiscima i ocenama - piše Lebl.

Navodi da je pogoršanje jugoslovensko-izraelskih odnosa sredinom 1950-ih zasnovano na negativnim ocenama jugoslovenskog rukovodstva o razvoju svetske situacije nakon završetka Drugog svetskog rata, karaktera Izraela kao države i njegovog mesta i uloge u svetu, ali i politike i konkretnih poteza njegove vlade.

Jugoslovenski komunisti su smatrali da se vodi ogorčena borba između imperijalističkih snaga, predvođenih SAD, koje teže da dominiraju svetom i ne biraju sredstva i slobodoljubivih snaga koje prvenstveno predvode komunisti, među kojima je prvi Sovjetski Savez, a koji su najvažniji zaštitnici i predstavnici malih država i država koje teže da se otrgnu od kolonijalnog jarma.

Posle raskida sa Staljinom 1948. godine, ta ocena se donekle promenila, pa se hegemonističke težnje pripisuju i Sovjetskom Savezu, dok prema SAD, odakle počinje vojna i ekonomska pomoć, kritika javnosti omekšava.

U takvoj konstelaciji, kako piše Lebl, Jugoslavija je smatrala stvaranje jevrejske države važnim događajem u antiimperijalističkoj borbi. A onda se percepcija promenila.

Express/Najportal

BONUS VIDEO